کتاب «بله، من فرزندخوانده هستم»
برای صحبت‌کردن درباره فرزندخواندگی، همیشه لازم نیست گفت‌وگویی طولانی و رسمی ترتیب بدهیم. گاهی یک کتاب تصویری، فرصتی فراهم می‌کند تا کودک پرسش‌هایش را مطرح کند و والدین نیز درباره داستان شکل‌گیری خانواده حرف بزنند. کتاب «بله، من فرزندخوانده هستم» از آثاری است که می‌توان در این مسیر به سراغ آن رفت؛ داستانی کوتاه با محوریت تجربه فرزندخواندگی، تعلق به خانواده و دوست‌داشته‌شدن. برای آشنایی با این کتاب، باید هم به موضوع آن توجه کنیم و هم ببینیم چگونه می‌توان آن را در کنار روایت واقعی زندگی کودک خواند.
آشنایی با نویسنده و مشخصات کتاب
کتاب «بله، من فرزندخوانده هستم» نوشته شارلی زینیگر و با تصویرگری تیفانی کانلیف منتشر شده است. ترجمه فارسی آن را ریحانه حق‌پرست انجام داده و انتشارات تزکیه نسخه‌ای ۲۴ صفحه‌ای از آن منتشر کرده است. عنوان انگلیسی کتاب نیز Yes, I’m Adopted! است.
در معرفی نویسنده آمده است که او و همسرش دو پسر را از مسیر فرزندپذیری به خانواده خود پذیرفته‌اند. این تجربه شخصی، بخشی از زمینه علاقه او به نوشتن درباره فرزندخواندگی است؛ موضوعی که در این اثر با قالب کتاب کودک پیوند خورده است.
موضوع کتاب «بله، من فرزندخوانده هستم» چیست؟
بر اساس معرفی‌های منتشرشده، داستان از نگاه یک کودک روایت می‌شود و مسیر فرزندپذیری را با تأکید بر محبت و پیوند خانوادگی بیان می‌کند. متن نسخه اصلی آهنگین است و تصاویر رنگی، روایت را همراهی می‌کنند. محور کتاب، توضیحی ساده درباره شکل‌گرفتن خانواده از مسیر فرزندپذیری است.
چنین موضوعی می‌تواند نقطه شروع گفت‌وگو درباره تنوع خانواده‌ها باشد. همه خانواده‌ها داستان یکسانی ندارند و شباهت ظاهری نیز تنها نشانه پیوند خانوادگی نیست. هنگام خواندن، می‌توان از کودک پرسید خانواده برای او چه معنایی دارد یا چه کارهایی در خانه به او احساس همراهی می‌دهد. این پرسش‌ها پیشنهادهایی برای گفت‌وگو هستند و نباید به آزمونی برای سنجش احساس کودک تبدیل شوند.
کتاب چگونه به گفت‌وگو درباره فرزندخواندگی کمک می‌کند؟
کتاب می‌تواند موضوعی مشترک در اختیار والدین و کودک بگذارد. به‌جای شروع ناگهانی صحبت درباره گذشته، می‌توان ابتدا درباره شخصیت داستان، تصاویر یا اتفاق‌های آن حرف زد و سپس، اگر کودک علاقه داشت، به تجربه خودش نزدیک شد.
بااین‌حال، بهتر است والدین از کودک انتظار واکنش مشخصی نداشته باشند. ممکن است او سؤال بپرسد، فقط تصاویر را نگاه کند یا ترجیح بدهد سراغ کتاب دیگری برود. هدف از مطالعه مشترک، فراهم‌کردن فضایی برای شنیدن است. حتی اگر گفت‌وگویی شکل نگیرد، می‌توان کتاب را برای زمانی دیگر در دسترس گذاشت.
آیا داستان کتاب با زندگی همه کودکان مطابقت دارد؟
در معرفی‌ها و نقدهای نسخه اصلی، به حضور مادر زیستی و روایت سپردن نوزاد به خانواده فرزندپذیر اشاره شده است. همچنین، کتاب ارجاع‌هایی به خدا و دعا دارد. بنابراین، والدین بهتر است پیش از خواندن برای کودک، متن و تصاویر را بررسی کنند و میزان تناسب آن را با تجربه و فضای خانواده خود بسنجند.
داستان یک کتاب را نباید جایگزین اطلاعات واقعی زندگی کودک کرد. اگر درباره بخشی از گذشته او اطلاعاتی نداریم، بهتر است همان محدودیت را صادقانه بیان کنیم. همچنین، تفاوت میان زندگی شخصیت داستان و تجربه کودک را می‌توان با زبانی ساده توضیح داد: خانواده‌ها از مسیرهای مختلفی شکل می‌گیرند و این کتاب فقط یکی از آن روایت‌هاست.
پیوند کتاب با پرسش‌های کودک درباره خانواده زیستی
گفت‌وگو درباره فرزندخواندگی ممکن است به پرسش‌هایی درباره محل تولد، والدین زیستی یا شباهت‌های ظاهری برسد. در چنین موقعیتی، بهتر است بزرگسال ابتدا روشن کند کودک دقیقاً چه چیزی می‌خواهد بداند و سپس در حد اطلاعات قابل‌اتکا پاسخ بدهد.
موضوع پیدا کردن خانواده اصلی نیز ممکن است در ادامه همین پرسش‌ها مطرح شود. در اینجا منظور از «خانواده اصلی»، خانواده زیستی است؛ این تعبیر نباید ارزش یا واقعی‌بودن رابطه با خانواده فرزندپذیر را زیر سؤال ببرد. شناخت گذشته و تعلق به خانواده کنونی را می‌توان در کنار یکدیگر مطرح کرد.
این کتاب را نباید راهنمای جست‌وجوی خانواده زیستی معرفی کرد. پیوند آن با این موضوع، فرصتی است که برای گفت‌وگو درباره داستان زندگی فراهم می‌کند. برای بررسی هر اقدام عملی، باید شرایط فرد، اطلاعات موجود، حریم خصوصی و مسیرهای معتبر پیگیری را جداگانه در نظر گرفت.
چگونه کتاب را همراه کودک بخوانیم؟
برای مطالعه مشترک، می‌توان این پیشنهادها را در نظر گرفت:
-
ابتدا کتاب را به‌تنهایی بخوانید و بخش‌های نیازمند توضیح را بشناسید.
-
زمانی آرام انتخاب کنید و اجازه بدهید کودک سرعت خواندن را تعیین کند.
-
پرسش‌های باز بپرسید؛ مثلاً «درباره این تصویر چه فکر می‌کنی؟»
-
اگر پاسخی را نمی‌دانید، از ساختن جزئیات درباره گذشته کودک پرهیز کنید.
-
گفت‌وگو را به همان جلسه محدود نکنید و امکان بازگشت به موضوع را باز بگذارید.
سخن آخر
«بله، من فرزندخوانده هستم» را می‌توان فرصتی برای آغاز صحبت درباره فرزندخواندگی و تنوع خانواده‌ها دانست. ارزش مطالعه مشترک آن، در گفت‌وگویی است که متناسب با تجربه واقعی کودک شکل می‌گیرد. پیش از خواندن، کتاب را بررسی کنید و هنگام مطالعه، برای پرسش‌ها، سکوت و احساسات متفاوت کودک جا باز بگذارید. قرار نیست همه پاسخ‌ها در یک کتاب پیدا شوند؛ مهم این است که کودک برای مطرح‌کردن پرسش‌هایش، شنونده‌ای در کنار خود داشته باشد.